Οι τράπεζες της ευρωζώνης λειτουργούν εδώ και χρόνια με άφθονη ρευστότητα, χάρη στην ποσοτική χαλάρωση και τα μακροπρόθεσμα δάνεια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Καθώς όμως η ΕΚΤ μειώνει το χαρτοφυλάκιο ομολόγων της και τα παλαιά δάνεια αποπληρώνονται, η πλεονάζουσα ρευστότητα υποχωρεί σταθερά.
Η πλεονάζουσα ρευστότητα έχει ήδη μειωθεί από άνω των 4,7 τρισ. ευρώ το 2022 σε 2,16 τρισ. ευρώ τον Αύγουστο του 2026, μια πτώση άνω των 2,5 τρισ. ευρώ ή περίπου 54%. Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η μείωση στο σύνολο του 2026 αναμένεται να φτάσει περίπου το 20%, δηλαδή σχεδόν τα 500 δισ. ευρώ, οδηγώντας το απόθεμα κοντά στα 2 τρισ. ευρώ έως το τέλος του έτους.
Το ερώτημα λοιπόν είναι, τι θα συμβεί όταν τα διαθέσιμα κεφάλαια πάψουν να είναι τόσο… άφθονα. Η ΕΚΤ θέλει οι τράπεζες να μπορούν να αντλούν ρευστότητα από αυτήν ως μέρος της συνήθους λειτουργίας τους, χωρίς η κίνηση αυτή να θεωρείται ένδειξη αδυναμίας. Οι τράπεζες, όμως, εξακολουθούν να προτιμούν τις αγορές.
Τι αποκάλυψε η έρευνα της ΕΚΤ
Η έρευνα της ΕΚΤ για τη διαχείριση ρευστότητας, η οποία πραγματοποιήθηκε το τέταρτο τρίμηνο του 2025 σε 184 τράπεζες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 72% του ενεργητικού και των αποθεμάτων του τραπεζικού συστήματος της ευρωζώνης, αναδεικνύει μια αντίφαση.
Παρότι η συνολική πλεονάζουσα ρευστότητα θα μειωθεί αισθητά, οι περισσότερες τράπεζες περιμένουν ότι η δική τους θέση θα παραμείνει περίπου σταθερή. Μόλις το 2% προβλέπει μείωση των αποθεμάτων του κατά περισσότερες από 10 ποσοστιαίες μονάδες έως το τέλος του 2026, ενώ, σταθμίζοντας τις απαντήσεις με βάση το μέγεθος κάθε τράπεζας, προκύπτει ακόμη και μια μικρή αναμενόμενη αύξηση.
Σε επίπεδο κάθε τράπεζας ξεχωριστά, ο σχεδιασμός αυτός μπορεί να φαίνεται λογικός. Δεν μπορούν όμως όλες οι τράπεζες να διατηρήσουν ή να αυξήσουν τα διαθέσιμά τους όταν η συνολική δεξαμενή ρευστότητας μικραίνει…
Την αντίφαση αυτή ανέλυσε σε πρόσφατη έκθεσή της και η Commerzbank, τονίζοντας ότι οι προσδοκίες των τραπεζών δεν συμβαδίζουν με την εξέλιξη του συστήματος συνολικά. Ο δανεισμός μεταξύ τραπεζών απλώς μεταφέρει ρευστότητα από τη μία στην άλλη. Δεν δημιουργεί νέα διαθέσιμα στο σύστημα. Για να αυξηθεί ξανά το συνολικό απόθεμα, οι τράπεζες θα πρέπει τελικά να δανειστούν από το Ευρωσύστημα.
Γιατί προτιμούν τις αγορές
Προς το παρόν, οι περισσότερες τράπεζες δεν σκοπεύουν να προσφύγουν συστηματικά στην ΕΚΤ. Μόλις το 15% όσων συμμετείχαν στην έρευνα έχει συγκεκριμένο σχέδιο χρήσης των κανονικών πράξεων αναχρηματοδότησης μέσα στην επόμενη τριετία. Από αυτές, το 11% προβλέπει περιστασιακή αλλά επαναλαμβανόμενη χρήση και μόνο το 4% τις έχει εντάξει σταθερά στον χρηματοδοτικό του σχεδιασμό.
Ο πρώτος λόγος είναι ο προφανής, ότι οι τράπεζες διαθέτουν ακόμη αρκετή ρευστότητα. Ο δεύτερος είναι το κόστος. Η χρηματοδότηση της ΕΚΤ προσφέρεται με επιτόκιο 15 μονάδες βάσης πάνω από το επιτόκιο καταθέσεων και σήμερα αρκετές τράπεζες μπορούν να βρουν φθηνότερα κεφάλαια στην αγορά. Εάν αντιμετωπίσουν έλλειμμα ρευστότητας, οι τράπεζες δηλώνουν ότι θα προτιμήσουν πρώτα να αντλήσουν βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση από τις αγορές, να εκδώσουν ομόλογα ή πιστοποιητικά καταθέσεων και να προσελκύσουν περισσότερες καταθέσεις.
Υπάρχει, όμως, και ένας λιγότερο μετρήσιμος παράγοντας. Ορισμένες τράπεζες ανησυχούν ότι η προσφυγή στην ΕΚΤ μπορεί να ερμηνευθεί από επενδυτές ή οίκους αξιολόγησης ως ένδειξη χρηματοδοτικής πίεσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι η απόφαση συμμετοχής στις πράξεις της ΕΚΤ λαμβάνεται συχνά από ανώτερα διοικητικά στελέχη και δεν αντιμετωπίζεται ακόμη ως μια συνηθισμένη κίνηση διαχείρισης ρευστότητας.
Σημείο καμπής το 2027
Σε συνθήκες αναταραχής, όταν η πρόσβαση στις αγορές γίνεται ακριβότερη ή δυσκολότερη, οι τράπεζες εμφανίζονται πολύ πιο πρόθυμες να στραφούν στην ΕΚΤ ή στον εξασφαλισμένο δανεισμό μέσω repos. Η ΕΚΤ, ωστόσο, θέλει οι πράξεις αναχρηματοδότησης να χρησιμοποιούνται πριν εμφανιστεί σοβαρή πίεση και όχι μόνο ως καταφύγιο ανάγκης. Για να λειτουργήσει όμως ομαλά το νέο πλαίσιο, οι τράπεζες θα πρέπει να είναι έτοιμες να χρησιμοποιήσουν τη χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος χωρίς να φοβούνται το μήνυμα που εκπέμπουν στις αγορές.
Στις 13 Αυγούστου, οι τράπεζες της ευρωζώνης διατηρούσαν συνολικά περίπου 2,33 τρισ. ευρώ στην ΕΚΤ, από τα οποία τα 2,16 τρισ. ευρώ αποτελούσαν πλεονάζουσα ρευστότητα. Η Commerzbank υπολογίζει ότι το ελάχιστο επίπεδο αποθεμάτων που επιθυμούν συνολικά να διακρατούν οι τράπεζες βρίσκεται κοντά στα 1,3 τρισ. ευρώ. Προειδοποιεί, ωστόσο, ότι η εκτίμηση αυτή πιθανότατα υποτιμά τις πραγματικές ανάγκες. Επιπλέον, η ρευστότητα δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη, καθώς ορισμένες τράπεζες μπορεί να αντιμετωπίσουν έλλειψη πολύ πριν τα συνολικά αποθέματα του συστήματος υποχωρήσουν στο όριο των 1,3 τρισ. ευρώ.
Με τη συνέχιση της ποσοτικής σύσφιγξης, η Commerzbank προβλέπει ότι τα συνολικά αποθέματα θα πλησιάσουν τα 2 τρισ. ευρώ προς τα τέλη του 2027. Εκτιμά ότι τότε η σχετική στενότητα θα αρχίσει να γίνεται πιο αισθητή, αναγκάζοντας τις τράπεζες να ανταγωνιστούν εντονότερα για καταθέσεις και χρηματοδότηση από τις αγορές.
